بهمن سال ۱۳۶۴ نقطه عطفی در دوران دفاع مقدس بود. رزمندگان اسلام در جبهه جنوب عملیات والفجر۸ را علیه نیروهای رژیم بعثی صدام شروع کردند. عملیاتی آبی و خاکی که هدفش تصرف مناطق استراتژیک عراق، برای واداشتن صدام به تسلیم بود. این عملیات حدود ۷۸ روز به طول انجامید و ایران توانست منطقه سوق‌الجیشی فاو را به تصرف درآورد. شبه جزیره فاو منطقه‌ای باتلاقی در منتهی‌الیه جنوب شرقی عراق است که میان بصره، آبادان و خلیج فارس قرار دارد.
تصرف فاو ایران را در موقعیت برتر جنگی قرار داد. دولت‌های قدرتمند غرب و شرق که خواهان پیروزی ایران در نبرد با عراق نبودند و از ابتدای جنگ به حمایت از رژیم بعثی عراق پرداخته بودند، از یک طرف پشتیبانی همه جانبه خود را تا حدی افزایش دادند که صدام بتواند به سلاح‌های کشتار جمعی قوی‌تر دست یابد و این سلاح‌ها را به شکل روزافزون در نبرد با ایران به کار برد و از طرف دیگر تحرکات دیپلماتیک خود را برای پایان دادن جنگ به گونه‌ای بالا بردند که صدام بازنده جنگ نباشد و جنایتکار جنگی معرفی نشود. از جمله مهمترین اقدامات آنها برای نجات صدام تصویب قطعنامه ۵۸۸ شورای امنیت سازمان ملل در ۱۵ مهر سال ۱۳۶۵بود.
نزدیک به یک سال پس از تصویب قطعنامه ۵۸۸،در ۲۹ تیر ماه ۱۳۶۶ شورای امنیت سازمان ملل قطعنامه ۵۹۸ را برای پایان دادن به جنگ ایران و عراق صادر کرد.
قطعنامه ۵۸۸
در این قطعنامه، شورای امنیت بدون نام بردن از عراق، از کاربرد اسلحه شیمیایی ، حمله به مناطق مسکونی و ادامه جنگ بین طرفین اظهار تأسف کرد.
شورای امنیت در این قطعنامه بر برقراری فوری آتش‌بس میان ایران و عراق، توقف عملیات نظامی و عقب‌نشینی نیروها به مرزهای بین‌المللی تأکید کرد و از سازمان ملل خواست بر اجرای آتش‌بس و عقب‌نشینی نظارت کند. همچنین بر آزادی و بازگشت اسرای جنگی، همکاری دو کشور برای دستیابی به راه‌حلی جامع و عادلانه، خودداری سایر کشورها از تشدید درگیری، بررسی مسئولیت آغاز منازعه، ارزیابی خسارات و برنامه‌ریزی برای بازسازی تأکید کرد. افزون بر این، از دبیرکل سازمان ملل خواست برای افزایش امنیت و ثبات منطقه اقدام کند و شورای امنیت را از روند اجرای قطعنامه مطلع سازد .
بدیهی بود که این قطعنامه خنثی که در حداقل کلمات صادر شده بود خواسته‌های ایران اسلامی را تأمین نمی‌کرد و مسئولان کشور این قطعنامه را به ضرر ایران دانسته و رد کردند.
موضع نماینده ایران در سازمان ملل
سعید رجایی خراسانی نماینده وقت ایران در سازمان ملل متحد در یک مصاحبه مطبوعاتی با رد این قطعنامه به خبرنگاران گفت: شورای امنیت یک بار دیگر از جانب رژیمی که تمامی اصول قوانین بین‌المللی را زیر پا گذاشته مورد بهره‌برداری قرار گرفته است. وی شورای امنیت را به خاطر نادیده گرفتن مسئولیت عراق در شروع جنگ و فراموش کردن محکومیت این کشور به خاطر به کارگیری سلاح شیمیایی و بمباران مناطق غیرنظامی مورد سرزنش قرار داد. رجایی خراسانی خاطرنشان کرد که ایران تا وقتی که عاملین تجاوز در بغداد بر سر قدرت باشند از مذاکره با عراق خودداری خواهد کرد.
بیانیه وزارت امورخارجه
وزارت امورخارجه نیز طی بیانیه‌ای با رد قطعنامه ۵۸۸ آن را مثل قطعنامه‌های قبلی به ضرر مصالح کشور دانست و افزود:«به نظر جمهوری اسلامی ایران این قطعنامه که علاوه بر خودداری از مواجهه و پاسخگویی اصولی و منصفانه به قضیه تجاوز، حتی از موضعگیری در قبول نقض مکرر و مستمر قوانین انسانی و بین‌المللی از جمله کاربرد سلاح‌های شیمیایی توسط رژیم عراق، امتناع ورزیده است. جز کوشش بی‌ثمر دیگر از سوی این شورا و حامیان رژیم عراق برای کمک به این رژیم متجاوز و مستأصل نمی‌باشد. جمهوری اسلامی ایران از آغاز تجاوز تاکنون همواره اعلام نموده است که هرگونه کوشش بین‌المللی منجمله از سوی شورای امنیت سازمان ملل متحد در جهت خاتمه جنگ، تنها به زمان و به شرطی می‌تواند قرین موفقیت گردد که الزاماً و صراحتاً محکومیت تجاوز و تنبیه متجاوز را مدنظر قرار داده و بر این اساس اقدامات لازم را به عمل آورد.»
انتقاد امام‌جمعه تهران از شورای امنیت
شهید آیت‌الله سیدعلی خامنه‌ای، رئیس جمهوری وقت و امام جمعه تهران، در یکی از آیین های نمار جمعه، با اشاره به تلاش‌هایی که در سطح جهانی و مجامع بین‌المللی از جمله شورای امنیت سازمان ملل به منظور رهانیدن رژیم متجاوز عراق از ورطه سقوط صورت می‌گرفت، اعلام داشتند: «این تلاش‌ها از دیدگاه ملت ما جز شکست چیزی برای آنها به بار نخواهد آورد و قطعنامه اخیر شورای امنیت ناشی از یأسی است که به درون این شورا کشیده شده است.» ایشان افزودند: «صدور چنین قطعنامه‌ای که حاوی تصمیم جدیدی نیست، آن هم پس از سه روز و بحث‌های بی‌محتوا بین اعضاء شورا معنایی به جز استیصال شورای امنیت در رابطه با جنگ تحمیلی ندارد.»
ایشان تأکید کردند: « موضع ما در مقابل این قطعنامه‌ها و شورای امنیت روشن است چرا که ملت ما همواره شاهد حمایت مستمر این شورا از متجاوز و سکوت در مقابل شروع کننده جنگ و سکوت در مقابل نقض مقررات بین‌المللی از سوی رژیم عراق بوده است.
احساس مردم ما از این شورا دقیقاً از عملکرد این شورا نشأت گرفته است و ما اعلام می‌کنیم که هرگز حرف زور و قلدری را قبول نخواهیم کرد. اما اگر شورای امنیت همانطور که به دبیرکل سازمان ملل مأموریت داده خواهان بررسی یک صلح پایدار در منطقه است، ما اعلام می‌کنیم مهمترین شرط ایجاد یک صلح پایدار حذف این عنصر آتش افروز و متجاوز که رژیم بعث و صدام است، می‌باشد...در گذشته ما همواره این را نشان داده‌ایم که در مقابل حرف حق تسلیم هستیم اما باید سخن و استدلال این ملت انقلابی و بزرگ را شنید و شما نمی‌توانید این مردم را ندیده بگیرید.»
ایشان با اشاره به اعمال رژیم‌های دست نشانده و استکبار جهانی که با استناد به این قطعنامه در صدد تهدید ملت ما هستند فرمودند:« ما اعلام می‌کنیم که ملت غیور و شهیدپرور ما، در این مدت انقلاب نشان داده است که در مقابل تهدیدات کوتاه نخواهد آمد و این تهدیدات استقامت ما را دوچندان خواهد کرد.»
همانطور که مقامات عالی مملکتی تأکید کردند، ایران مقاومت را ادامه داد و قدرت‌های جهانی را وادار کرد که چندی بعد قطعنامه ۵۹۸ را صادر کنند. گرچه قطعنامه ۵۹۸ به تمامی خواسته‌های ایران اسلامی را تأمین نمی‌کرد اما در مجموع ایران می‌توانست حداقل منافع خود را با پذیرش این قطعنامه تأمین کند. به این طریق بود که راهی برای پایان جنگ ایران و عراق بازشد و دولت و مردم ایران با اثبات حقانیت خود در مجامع بین‌المللی، مزد استقامت خود را در دفاع از ایران اسلامی گرفتند.
شما چه نظری دارید؟